Przepisy w zakresie ubezpieczeń społecznych w przypadku zatrudnienia w Niemczech
Gdzie obywatele UE zatrudnieni w Niemczech podlegają obowiązkowi
ubezpieczeń społecznych?
Zgodnie z bezpośrednio obwiązującymi przepisami unijnymi w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a w szczególności rozporządzenia (WE) nr 883/2004, osoba, która wykonuje pracę w jednym z państw członkowskich, podlega z zasady ustawodawstwu państwa zatrudnienia. W myśl powyższego obywatele UE, którzy są zatrudnieni u pracodawcy w
Niemczech, podlegają z zasady niemieckiemu ustawodawstwu w zakresie
zabezpieczenia społecznego. Wyjątki od powyższej zasady dotyczą pracowników delegowanych (patrz pytanie 47) oraz osób, które są zatrudnione w dwóch lub więcej państwach członkowskich.
Te ostatnie osoby pod względem zabezpieczenia społecznego podlegają albo ustawodawstwu tego państwa, w którym mają swoje miejsce zamieszkania, albo tego państwa, w którym znajduje się siedziba zatrudniającego ich pracodawcy. Ustawodawstwo państwa zamieszkania stosuje się, jeżeli pracownik jest zatrudniony u pracodawcy, wykonuje na jego rzecz pracę zwykle w kilku
państwach członkowskich i znaczną część swojej pracy wykonuje w swoim państwie
zamieszkania. Warunek ten jest zasadniczo spełniony, jeżeli jest tam wykonywane
co najmniej 25% pracy. Dalsze informacje znajdują się w przewodniku opracowanym przez Komisję
Administracyjną ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego oraz w
odpowiednich decyzjach dotyczących wykładni rozporządzenia (WE) nr 883/2004:
http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=868&langId=pl.
Jakie obowiązki zgłoszeniowe dotyczą obywateli UE zatrudnionych w Niemczech i podlegających obowiązkowi ubezpieczeń społecznych?
Obywatele UE czynni zawodowo, tak samo jak obywatele niemieccy, muszą być zgłoszeni do ubezpieczeń społecznych. Pracodawcy są zobowiązani do zgłaszania zatrudnionych u siebie pracowników do właściwej kasy chorych, do której są odprowadzane składki. Obowiązek zgłoszeniowy obejmuje w szczególności podanie imienia i nazwiska, adresu, numeru ubezpieczeniowego, obywatelstwa, rodzaju wykonywanej pracy i kwoty zapłaconych opłat (§ 28a ust. 3 i nast. księgi IV kodeksu socjalnego – SGB IV). Każdy pracownik otrzymuje od swojego pracodawcy
kopię swoich zgłoszonych danych. W niektórych sektorach istnieje ponadto specjalny obowiązek natychmiastowego zgłoszenia, który to pracodawca musi spełnić przed rozpoczęciem pracy przez
pracownika (§ 28a ust. 4 księgi IV kodeksu socjalnego – SGB IV). Dotyczy to m.in. budownictwa, gastronomii i hotelarstwa, spedycji, transportu i związanych z nimi usług logistycznych, sprzątania przemysłowego i branży rzeźniczej. Dodatkowe informacje na temat procedury zgłoszeniowej i opłacania składek są dostępne na stronach internetowych każdej kasy chorych lub instytucji
ubezpieczenia emerytalnego w serwisie dla pracodawców, np. w Deutsche Rentenversicherung Bund (DRV-Bund) pod następującym linkiem:
http://www.deutsche-rentenversicherung-bund.de/SharedDocs/de/Navigation/ Service/Zielgruppen/arbeitgeber/DEUEV_node.html.
Jak jest kontrolowane przestrzeganie niemieckiego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych?
Służby kontroli Niemieckiego Ubezpieczenia Emerytalno-Rentowego co najmniej raz na cztery lata kontrolują pracodawców pod względem prawidłowego rozliczania i odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne pracowników krajowych i cudzoziemskich. W podejrzanych przypadkach są przeprowadzane kontrole ad hoc. Dodatkowo do tych kontroli Kontrola Skarbowa Pracy na Czarno
służb celnych kontroluje, czy dochowany jest obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń
społecznych.
Informacje uzupełniające na temat kontroli skarbowych przeprowadzanych przez Niemieckie Ubezpieczenie Emerytalno-Rentowe znajdują się na stronie internetowej DRV Bund:
http://www.deutsche-rentenversicherungbund.de/ SharedDocs/de/Navigation/Service/Zielgruppen/arbeitgeber/Betriebspruefdienst_ node.html.
Szczegółowe wyjaśnienia na temat zadań i prerogatyw Kontroli Skarbowej Pracy na Czarno uzyska się na stronie internetowej Służby Celnej:
Jaki skutki prawne grożą pracownikowi w przypadku naruszenia prawa?
Pracownik podlegający obowiązkowi ubezpieczeń społecznych musi wywiązać się z określonych obowiązków współdziałania. Przykładowo pracodawcy muszą zostać udostępnione wszystkie dane niezbędne do przeprowadzenia procedury zgłoszeniowej. Ponadto pracownicy są zobowiązani do udzielania służbom celnym, w ramach kontroli na podstawie ustawy o zwalczaniu pracy na czarno, informacji na temat stosunku pracy lub wykonywanych prac oraz do udzielenia wglądu do
dokumentów, które pozwalają przypuszczać, że z nich wynika lub daje się wywnioskować zakres, rodzaj lub czas trwania stosunku pracy lub wykonywanych prac. Ponadto w określonych sektorach, jak na przykład w budownictwie, gastronomii i hotelarstwie, sprzątaniu przemysłowym, branży rzeźniczej oraz w spedycji, transporcie i związanych z nimi usługach logistycznych, pracownicy są
zobowiązani do posiadania przy sobie paszportu albo dokumentu zastępującego paszport lub innego dowodu tożsamości. Uchybienia w tym zakresie mogą podlegać karze grzywny (§ 111 ust. 1 pkt 4 księgi IV kodeksu socjalnego – SGB IV, § 8 SchwarzArbG).
Jakie świadczenia przysługują obywatelom UE objętym niemieckim systemem ubezpieczeń społecznych?
Obywatele UE podlegający niemieckiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych mają takie same prawa i obowiązki jak Niemcy. Nie mogą być oni traktowani gorzej ze względu na swoje obywatelstwo.Jeżeli, jak w przypadku ubezpieczenia emerytalno-rentowego, warunkiem uzasadniającym prawo do świadczeń jest przebycie określonego okresu ubezpieczenia, to także obywatele UE muszą ten warunek spełnić. W takim wypadku sumuje się okresy ubezpieczenia
przebyte przez obywatela UE w Niemczech i innych państwach członkowskich. W ten sposób zapewnia się, że jeżeli obywatel UE zdecyduje się na opuszczenie swojego państwa i kontynuowanie swojej pracy zawodowej w Niemczech, to nie traci ochrony ubezpieczeniowej lub nie przepadają jego okresy składkowe.
Co stosuje się w razie choroby, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej?
Obywatelom UE ubezpieczonym w Niemczech w razie choroby, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługują świadczenia w takim samym zakresie i pod takimi samymi warunkami jak obywatelom niemieckim. Przysługuje im prawo do świadczeń rzeczowych, w szczególności do leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego oraz leków, do bezpośredniej wypłaty kwot przeznaczonych na
refundację kosztów tych świadczeń oraz do świadczeń pieniężnych, takich jak zasiłek chorobowy i renta wypadkowa. Ogólne informacje na temat świadczeń z niemieckiego systemu ubezpieczeń społecznych w razie choroby, wypadku przy pracy i choroby zawodowej są dostępne np. na stronach internetowych Centralnego Związku GKV
(www.gkv-spitzenverband.de)
oraz Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung [Niemieckiego Zrzeszenia Ubezpieczeń Wypadkowych]
